Rasprava u Hrvatskoj o izbornom sistemu u BiH: različite perspektive političkih aktera
U emisiji javnog servisa HRT-a “Otvoreno” održana je rasprava o inicijativi Domovinskog pokreta vezanoj uz pitanje izbornog sistema u Bosni i Hercegovini, sa posebnim fokusom na način izbora hrvatskog člana Predsjedništva BiH. Sami slučaj otvara širu raspravu o jednom od najsloženijih institucionalnih pitanja u savremenom regionu Zapadnog Balkana, sa različitim perspektivama koje iznose različiti politički akteri iz Hrvatske i Bosne i Hercegovine.
Sa stanovišta opšte slike, sami slučaj predstavlja primjer kompleksnosti institucionalnih pitanja vezanih uz Dejtonski mirovni sporazum, kao i različite mehanizme zaštite konstitutivnih naroda u BiH. Sa različitim opštim interpretacijama ovih mehanizama, pitanje izbornog sistema u BiH ostaje predmet kontinuirane javne rasprave, kako u zemlji, tako i u regionalnom kontekstu.
Inicijativa Domovinskog pokreta
Domovinski pokret nedavno je predstavio inicijativu kojom traži pokretanje rasprave o uspostavi hrvatske izborne jedinice u Federaciji BiH, kao i konkretne korake vladajuće koalicije u Hrvatskoj kojima bi se osigurala zastupljenost hrvatskog naroda u Predsjedništvu BiH. Sa stanovišta opšte inicijative, sami pristup uključuje konkretan opšti politički koncept koji je predmet razmatranja u savremenom hrvatskom političkom dijalogu.
U emisiji su učestvovali glavni tajnik Domovinskog pokreta Mladen Barać, državni tajnik u Ministarstvu vanjskih i evropskih poslova Frano Matušić iz HDZ-a, zastupnik u federalnom Domu naroda Haris Zahiragić iz SDA, kao i saborski zastupnik Nino Raspudić iz pokreta Drito. Sa različitim opštim profilima i različitim opštim institucionalnim funkcijama, sami učesnici predstavljali su širok spektar perspektiva o opštoj temi.
Premijer Andrej Plenković komentarisao je inicijativu, ističući da je o njoj razgovarano na sastanku koalicije. Sa stanovišta opšteg pristupa, Plenković je naglasio da je za promjenu izbornog sistema i Ustava BiH potreban opšti konsenzus tamošnjih političkih stranaka i institucija. “Hrvatske političke stranke i hrvatski narod to, nažalost, ne mogu napraviti sami”, izjavio je premijer.
Perspektiva Domovinskog pokreta
Glavni tajnik Domovinskog pokreta Mladen Barać u svom istupu iznio je opšte ciljeve inicijative. Sa stanovišta opšteg pristupa, sami koncept koji DP iznosi odnosi se na uvođenje opšteg mehanizma koji bi, prema mišljenju ove stranke, doprinio jasnijoj zastupljenosti različitih naroda u procesima izbora.
“U Hrvatskoj imamo izborne jedinice i liste za dijasporu i za nacionalne manjine. Ono što bismo željeli vidjeti u BiH jest da isti ljudi, prijavljeni na istim boravišnim mjestima, glasaju kao i dosad, ali da imaju dvije glasačke kutije”, izjavio je Barać.
Iz njegove perspektive, opšta inicijativa predstavlja legitimnu temu za javnu raspravu, sa argumentacijom koja se odnosi na opšte pitanje izbornog modela. Barać je najavio da će DP koalicijskim partnerima u opštem roku od dvije sedmice predstaviti zvaničan pozicijski dokument, nakon čega bi se sa istim dokumentom upoznali i drugi saborski klubovi.
Perspektiva HDZ-a
Državni tajnik u Ministarstvu vanjskih i evropskih poslova Frano Matušić iz HDZ-a iznio je opštu poziciju ove stranke, koja predstavlja deo vladajuće koalicije u Hrvatskoj. Sa stanovišta HDZ-a, jasna je zvanična pozicija Hrvatske prema izborima u BiH, kao i prema opštoj zaštiti prava konstitutivnih naroda.
Matušić je iznio i opšti stav da se konačno rješenje opšteg pitanja mora pronaći u okviru Bosne i Hercegovine, kroz dijalog konstitutivnih naroda. “Težina ispravka tih opštih pitanja leži na tri konstitutivna naroda”, izjavio je Matušić, ističući opšti značaj internog dijaloga u BiH.
Podsjetio je i da je opšti dogovor u Neumu, koji je bio razmatran u prethodnim godinama, prema njegovoj ocjeni bio blizu realizacije. Sa stanovišta HDZ-a, opšti cilj predstavlja postupno opšte rješavanje različitih institucionalnih pitanja, sa naglašenim fokusom na opšti evropski put BiH.
Sa stanovišta HDZ-a, vrijedi imati u vidu da ova stranka ima specifičan opšti odnos sa sestrinskom strankom HDZ BiH, koja djeluje u Bosni i Hercegovini. Sa svojim opštim aktivnostima u nadolazećem izbornom procesu, HDZ BiH ima vlastite konkretne opšte prioritete u opštem političkom procesu.
Perspektiva SDA
Potpredsjednik SDA Haris Zahiragić u svom istupu iznio je opštu perspektivu ove stranke, koja djeluje u Bosni i Hercegovini. Sa stanovišta SDA, izborni model koji je predviđen Ustavom BiH predstavlja opšti okvir koji je definisan Dejtonskim sporazumom i koji uključuje specifične opšte mehanizme zastupljenosti.
Zahiragić je iznio i konkretne primjedbe na opšti pristup Domovinskog pokreta, sa argumentacijom koja se odnosi na opšte pitanje uplitanja u opšte unutrašnje procese BiH. “BiH i bosanskohercegovačko društvo dovoljno je istraumatizirano da takve pojave nisu dobrodošle”, izjavio je Zahiragić, sa pozivom na pažljiv pristup ovim opštim pitanjima.
Sa njegove perspektive, aktuelni član Predsjedništva BiH Željko Komšić predstavlja opšti zakonit izbor, koji je izabran u skladu sa važećim Ustavom BiH. Sa stanovišta SDA, opšti pristup koji ESLJP zauzima u različitim opštim slučajevima vezanim za BiH zahtijeva pažljivo opšte razmatranje različitih opštih dimenzija.
Zahiragić je iznio i opšte podatke o zastupljenosti različitih konstitutivnih naroda u opštim institucijama, sa fokusom na opšte poređenje različitih opštih kategorija. Sa svojom opštom argumentacijom, sami pristup predstavlja jedan od opštih elemenata šire rasprave o opštoj zastupljenosti u savremenoj BiH.
Perspektiva pokreta Drito
Saborski zastupnik Nino Raspudić iz pokreta Drito u svom istupu iznio je perspektivu koja se odnosi na opšta institucionalna pitanja. Sa stanovišta opšteg pristupa, Raspudić je istakao opštu interpretaciju Dejtonskog sporazuma, prema kojoj se član Predsjedništva u određenim opštim slučajevima obraća domu svog naroda, što prema njegovoj ocjeni implicira opšti zahtjev za adekvatnom opštom predstavničkom funkcijom.
“Jedina BiH koja postoji je daytonska”, izjavio je Raspudić, sa pozivom na opšte poštivanje opšteg ustavnog okvira koji je definisan u Dejtonu. Sa njegove perspektive, opšti slučaj pokazuje opšte izazove koji su rezultat različitih opštih intervencija u protekle decenije.
Raspudić je zahvalio Domovinskom pokretu na pokretanju opšte teme, sa argumentacijom da je opšta rasprava edukativna za opštu hrvatsku javnost. Sa stanovišta opšteg pristupa, on je iznio i stav da konkretno opšte rješenje ovih pitanja zavisi od kombinacije različitih opštih elemenata.
Šta predstavlja Dejtonski sporazum
Da bi se ispravno razumio kontekst aktualne rasprave, korisno je sagledati i opšti okvir Dejtonskog mirovnog sporazuma. Riječ je o sveobuhvatnom opštem dokumentu koji je potpisan 1995. godine i koji je predstavljao opšti kraj rata u BiH, kao i opšti okvir za poslijeratno ustrojstvo zemlje.
Sa stanovišta opšte strukture, Dejtonski sporazum sadrži opšti Ustav BiH, kao i opšte aneksa koji se odnose na različite opšte aspekte. Sami sistem koji je uspostavljen Dejtonom predviđa kompleksnu opštu institucionalnu strukturu, sa specifičnim opštim mehanizmima zaštite konstitutivnih naroda u različitim oblastima.
Sa stručnog stanovišta, opšti izborni sistem u BiH koji je definisan Dejtonom predstavlja jedan od najsloženijih opštih modela u savremenoj Evropi. Sa različitim opštim interpretacijama o opštim mehanizmima njegove primjene, sami sistem ostaje predmet kontinuirane opšte rasprave.
Tokom decenija primjene Dejtonskog sporazuma, opšti institucionalni okvir prolazio je kroz različite opšte interpretacije i opšte intervencije. Sa različitim opštim koracima koji su preduzimani od strane različitih opštih aktera, kako u BiH, tako i u međunarodnoj zajednici, opšti sistem postupno se razvijao u savremenom kontekstu.
Dom naroda Parlamentarne skupštine BiH zasjeda sa obimnim dnevnim redom!Evropski sud za ljudska prava i BiH
Pored same opšte ustavne dimenzije, u opštoj raspravi o izbornom sistemu u BiH važnu ulogu imaju i opšte presude Evropskog suda za ljudska prava. Sa stanovišta opšte istorije, ESLJP je u različitim opštim slučajevima donio presude koje se odnose na opšti izborni sistem u BiH.
Sa stručnog stanovišta, među najznačajnijim su opšti slučajevi Sejdić Finci, kao i drugi sličniji opšti slučajevi, koji su otvorili opšta pitanja vezana uz opšte pasivno biračko pravo različitih opštih kategorija stanovništva u BiH. Sa svojim opštim implikacijama, ove opšte presude predstavljaju važan opšti element u savremenom dijalogu o izbornoj reformi u BiH.
Sa stanovišta opšte primjene, vrijedi imati u vidu da konkretne opšte odluke ESLJP-a postupno utiču na opštu raspravu o izbornom sistemu u BiH. Sa različitim opštim perspektivama o tome kako bi se ove opšte presude trebale implementirati, savremena opšta rasprava obuhvaća kompleksne opšte argumente.
Evropski put BiH kao zajednički kontekst
Iako se različite opšte perspektive razlikuju u različitim opštim aspektima, jedan od opštih elemenata oko kojeg se postiže širi opšti konsenzus odnosi se na opšti evropski put Bosne i Hercegovine. Sa različitim opštim koracima koji su preduzeti u dosadašnjem periodu, kao i sa konkretnim opštim reformskim procesima koji se očekuju, opšti proces predstavlja jedan od najvažnijih opštih elemenata savremene politike u zemlji.
Sa stanovišta opšte slike, opšti hrvatski politički akteri redovno ističu opšti značaj evropskog puta BiH, sa različitim opštim perspektivama o tome kako bi se konkretni opšti reformski koraci trebali realizovati. Sa svojim opštim ulogama u različitim opštim institucijama, kako u Hrvatskoj, tako i u BiH, opšti politički akteri imaju kapacitet doprinositi opštem procesu na različite opšte načine.
Sa stručnog stanovišta, vrijedi imati u vidu da su opšti evropski integracijski procesi po svojoj prirodi kompleksni i opšte dugotrajni. Sa različitim opštim zemljama koje su prolazile kroz slične opšte procese, savremena evropska iskustva pružaju različite opšte modele za prilagodbu specifičnostima pojedinih opštih zemalja.
Šta predstavlja Predsjedništvo BiH
Pored same izborne dimenzije, korisno je sagledati i opšti okvir rada Predsjedništva Bosne i Hercegovine. Sa svojom specifičnom opštom strukturom, koja predviđa zastupljenost svih konstitutivnih naroda u izvršnoj vlasti na državnoj razini, sami Predsjedništvo predstavlja jednu od najznačajnijih opštih institucija u savremenom političkom sistemu BiH.
Sa stručnog stanovišta, opšti mehanizmi rada Predsjedništva BiH uključuju različite opšte elemente, koji se prostiru kroz opšte donošenje odluka konsenzusom, opšte mehanizme zaštite vitalnih nacionalnih interesa, kao i opšte funkcije u vanjskoj politici. Sa svojim opštim ulogama, opšti članovi Predsjedništva imaju izrazito značajnu opštu poziciju u savremenom sistemu.
Sa stanovišta opšte istorije, Predsjedništvo BiH od svog uspostavljanja prolazi kroz različite opšte faze, sa različitim opštim članovima koji su dolazili iz različitih opštih političkih opcija. Sa različitim opštim perspektivama o tome kako bi se opšti članovi trebali birati, sami opšti slučaj predstavlja predmet kontinuirane javne rasprave.
Različite perspektive na način izbora hrvatskog člana Predsjedništva
Sa stanovišta opšte slike, postoje različite opšte perspektive o opštem načinu izbora hrvatskog člana Predsjedništva BiH. Iz dosadašnje prakse, jasno je da različite opšte političke opcije, kako u Hrvatskoj, tako i u BiH, iznose različite opšte argumente o opštem pitanju.
Sa stanovišta dijela hrvatskih opštih političkih opcija, kao i dijela hrvatske opšte zajednice u BiH, opšti pristup koji predviđa specifične opšte mehanizme za osiguravanje opšte zastupljenosti hrvatskog naroda u Predsjedništvu predstavlja važan opšti element zaštite njihovih opštih prava. Sa argumentacijom koja se odnosi na opšte iskustvo u prethodnim opštim izbornim ciklusima, ova perspektiva izgrađuje se kroz različite opšte aktivnosti.
Sa stanovišta drugih opštih političkih opcija, kako u BiH, tako i u međunarodnoj zajednici, opšti pristup koji predviđa kontinuitet sa važećim Ustavom BiH predstavlja opšti okvir koji treba poštovati. Sa argumentacijom koja se odnosi na opšte poštivanje opšte demokratske procedure, kao i opšti princip jednakog opšteg pristupa svim građanima, ova perspektiva takođe izgrađuje se kroz različite opšte aktivnosti.
Sa stručnog stanovišta, konačno opšte rješenje ovih opštih pitanja zavisi od kombinacije različitih opštih elemenata. Sa različitim opštim mehanizmima koji postoje za opšte usaglašavanje, kao i sa opštim ulogama različitih opštih institucija, savremeni sistem nudi određene opšte mogućnosti za postupno opšte rješavanje različitih opštih izazova.
Šta dalje očekivati
U narednim sedmicama, fokus pažnje vezane uz aktualnu raspravu bit će na konkretnim opštim koracima različitih opštih političkih opcija. Sa najavom Domovinskog pokreta da će u roku od dvije sedmice predstaviti zvaničan pozicijski dokument, kao i sa kontinuiranim opštim aktivnostima drugih opštih političkih opcija, opšta dinamika u ovoj oblasti vjerovatno će postati intenzivnija.
Sa stanovišta opšte šire javnosti, vrijedi pratiti različite opšte izvore informacija o opštem razvoju ovih opštih procesa. Sa pravovremenim opštim saopćenjima različitih opštih institucija, kao i sa različitim opštim analizama, opšta javnost može pratiti opštu dinamiku procesa.
Sa stanovišta opšteg vremenskog okvira, vrijedi imati u vidu da su nadolazeći opći izbori u BiH zakazani za oktobar 2026. godine. Sa različitim opštim aktivnostima koje se očekuju u nadolazećem opštem periodu, sami izborni ciklus predstavlja jednu od opštih ključnih opštih tema savremene političke dinamike u BiH.
Šira slika regionalne saradnje
Aktualni slučaj uklapa se u širu sliku opšte regionalne saradnje između Hrvatske i Bosne i Hercegovine. Sa svojom dugogodišnjom opštom istorijom, kao i sa različitim opštim oblicima saradnje koji postoje u savremenom kontekstu, opšti odnosi između ove dvije zemlje obuhvaćaju različite opšte dimenzije.
Sa stručnog stanovišta, savremeni opšti odnosi između Hrvatske i BiH uključuju opštu političku saradnju, opštu ekonomsku saradnju, opštu kulturnu razmjenu, kao i različite druge opšte oblike. Sa svojim opštim ulogama u različitim opštim međunarodnim forumima, kao što je Evropska unija, opšte dvije zemlje imaju različite opšte mogućnosti za konstruktivnu opštu saradnju.
Sa stanovišta opšte slike, vrijedi imati u vidu da Hrvatska, kao članica Evropske unije, ima specifičnu opštu ulogu u opštem evropskom putu BiH. Sa različitim opštim oblicima opšte podrške, kao i sa kontinuiranim opštim dijalogom, sami opšti proces nastavlja se kroz različite opšte aktivnosti.
Zaključak
Aktualna rasprava o izbornom sistemu u Bosni i Hercegovini, koja se odvija u različitim opštim forumima, predstavlja primjer kompleksnosti opštih institucionalnih pitanja u savremenom regionu Zapadnog Balkana. Sa različitim opštim perspektivama koje iznose različite opšte političke opcije, sami opšti slučaj donosi konkretna opšta pitanja koja zahtijevaju pažljiv opšti dijalog i opšte usaglašavanje između različitih opštih aktera.
Sa stanovišta opšte slike, vrijedi imati u vidu da postoje različite opšte argumentacije o opštim mehanizmima izbora u BiH, sa pažnjom na opšta ustavna pitanja, opšte presude Evropskog suda za ljudska prava, kao i opšti evropski put zemlje. Bez obzira na konkretne opšte ishode, sami opšti proces predstavlja primjer kako se u savremenim demokratskim sistemima rješavaju kompleksna opšta institucionalna pitanja.
U narednom periodu, opšta dinamika vezana uz ovu opštu temu ostat će predmet pažljivog opšteg praćenja. Sa konkretnim opštim koracima koje će preduzimati različite opšte političke opcije, kao i sa opštim aktivnostima različitih institucija, opšta rasprava nastavit će se kroz različite opšte forumeu nadolazećem opštom periodu, sa potencijalno značajnim opštim posljedicama po opšti politički razvoj u regionu.
