Naučnici otkrili nove razloge zašto je lubenica jedna od najzdravijih ljetnih namirnica:
Novija istraživanja otkrila su niz dodatnih zdravstvenih dobrobiti lubenice, jednog od najpoznatijih i najomiljenijih ljetnih voća. Više studija objavljenih u naučnom časopisu Nutrients pokazalo je da osobe koje redovno jedu lubenicu u prosjeku imaju kvalitetniju ishranu, bogatiju vitaminima i antioksidansima, a istovremeno siromašniju dodanim šećerima i zasićenim mastima. Time se ovo voće, koje se obično povezuje s osvježenjem u toplim danima, dodatno potvrđuje kao namirnica s konkretnim nutritivnim prednostima.
Iako se o zdravstvenom značaju lubenice govorilo i ranije, novija istraživanja sve više se usmjeravaju na konkretne mehanizme putem kojih ona utiče na organizam. Posebno se ističe veza s kardiovaskularnim zdravljem, hidratacijom i unosom esencijalnih nutrijenata, što je dovelo do toga da je struka počinje promatrati kao više od običnog sezonskog voća.
Pozitivan učinak na srce i krvne sudove
Jedno od istraživanja, provedeno na Sveučilištu Louisiana State, pokazalo je da sok od lubenice može poboljšati funkciju krvnih sudova i doprinijeti zdravlju srca. U istraživanju je učestvovalo 18 zdravih mladih osoba koje su tokom dvije sedmice svakodnevno pile sok od lubenice. Iako je riječ o malom uzorku, dobijeni rezultati uklapaju se u širi niz studija s istom temom.
Naučnici su se posebno usmjerili na dva spoja prisutna u lubenici, L citrulin i L arginin. Riječ je o aminokiselinama koje učestvuju u stvaranju dušikovog oksida u organizmu. Dušikov oksid je spoj koji pomaže opuštanju i širenju krvnih sudova, što je važno za zdravu cirkulaciju i normalnu funkciju srčano krvnog sistema. Ova veza između navedenih aminokiselina i funkcije krvnih sudova već je predmet više istraživanja, jer se pokazala kao zanimljiv pravac u prevenciji pojedinih kardiometaboličkih problema.
Istraživanje je pokazalo i da sok od lubenice podržava funkciju krvnih sudova čak i tokom razdoblja povišenog šećera u krvi, te da pozitivno utiče na varijabilnost otkucaja srca. Varijabilnost otkucaja srca je pokazatelj koji se često koristi pri ocjeni opće kardiovaskularne kondicije, jer odražava kako se organizam prilagođava promjenama u okruženju i unutrašnjim uvjetima.
Dr. Jack Losso, profesor na Školi za prehranu i prehrambene nauke Sveučilišta Louisiana State, prokomentirao je nalaze ovog istraživanja. “We acknowledge that while the sample size was small (18 healthy young men and women) and more research is needed, this study adds to the current body of evidence supporting regular intake of watermelon for cardio-metabolic health”, izjavio je. Time je naglašena potreba za daljnjim, većim istraživanjima, ali i činjenica da se rezultati nadovezuju na već postojeću naučnu literaturu na ovu temu.
Bogata antioksidansima
Pored aminokiselina, lubenica privlači pažnju i zbog visokog sadržaja antioksidansa. Stručnjaci posebno preporučuju crvenu lubenicu jer sadrži velike količine antioksidansa likopena. Utvrđeno je da likopen može pomoći u djelovanju protiv slobodnih radikala, nestabilnih molekula koje doprinose oksidativnom stresu, a koje se povezuju i s preranim starenjem te razvojem niza hroničnih bolesti.
Likopen je ujedno prirodni pigment koji mnogim vrstama voća i povrća daje karakterističnu crvenu boju, što je posebno prepoznatljivo kod paradajza. Zbog njegovog djelovanja u organizmu, stručnjaci već duže vrijeme istražuju i moguće dugoročne učinke njegovog redovnog unosa, prvenstveno u kontekstu zdravlja srca.
Dr. Losso je u istom kontekstu istaknuo i širi nutritivni značaj lubenice. “Lubenica je bogat izvor antioksidansa, vitamina C i likopena, koji mogu pomoći u smanjenju oksidativnog stresa i imati važnu ulogu u očuvanju zdravlja srca”, dodao je. Ovakva formulacija namjerno koristi izraze poput “mogu pomoći”, jer je u nauci o ishrani uobičajeno govoriti o vjerovatnim doprinosima, a ne o garantovanim efektima, posebno kada je riječ o jednoj namirnici, a ne o cjelokupnoj ishrani.
Doprinos kvalitetnijoj ishrani
Veza između konzumacije lubenice i kvalitetnije ishrane ne svodi se samo na pojedine spojeve, nego se odražava i na ukupan obrazac prehrane. Prema podacima iz američke Nacionalne ankete o zdravlju i prehrani, osobe koje redovno jedu lubenicu u prosjeku unose više vlakana, magnezijuma, kalijuma, vitamina C, vitamina A i likopena u odnosu na one koji je ne konzumiraju.
Nad Europom se razvija toplinska kupola: meteorolozi najavljuju da bi mogli padati rekordi za kraj svibnja!Drugim riječima, uključivanje lubenice u svakodnevnu ishranu često ide ruku pod ruku s opštom prehrambenom kulturom u kojoj se više pažnje posvećuje voću, povrću i nutritivno bogatim namirnicama. Iako sama lubenica nije čarobno rješenje, ona se uklapa u obrazac ishrane koji nauka već duže prepoznaje kao povoljan za dugoročno zdravlje.
Pored toga, postoji i praktična, energetska dimenzija. Porcija od dvije šalice lubenice sadrži oko 80 kalorija, ali istovremeno osigurava približno 25 posto preporučenog dnevnog unosa vitamina C i oko 8 posto vitamina B6. Time se lubenica pozicionira kao namirnica koja, uz nisku energetsku vrijednost, donosi konkretan doprinos unosu vitamina, što je posebno značajno u toploj sezoni kada apetit za teškim obrocima često opada.
Odlična za hidrataciju
Jedna od najpraktičnijih prednosti lubenice odnosi se na hidrataciju. Budući da se sastoji od oko 92 posto vode, lubenica je odličan izbor za nadoknadu tečnosti tokom toplih dana i nakon fizičke aktivnosti. Voće s visokim udjelom vode posebno je korisno u uvjetima visokih temperatura, kada organizam intenzivnije gubi tečnost znojenjem.
S nutritivnog stanovišta, hidratacija putem hrane koja prirodno sadrži vodu donosi dodatnu prednost, jer uz tečnost organizam istovremeno dobija i minerale poput kalijuma, koji ima ulogu u održavanju ravnoteže tečnosti i normalnoj funkciji mišića. To čini lubenicu pogodnim izborom i nakon vježbanja, kada je važno na vrijeme nadoknaditi i tečnost i određene mikronutrijente.
Razumna mjera i ograničenja
Iako rezultati istraživanja zvuče ohrabrujuće, važno je naglasiti i ograničenja. Studije s malim uzorcima, poput one s 18 ispitanika, daju korisne smjernice, ali ne mogu se tretirati kao konačan dokaz. Naučnici sami ističu potrebu za daljim, većim i dugoročnijim istraživanjima, koja bi obuhvatila i druge starosne skupine, osobe s različitim zdravstvenim stanjima, kao i različite oblike konzumacije lubenice, od svježeg ploda do soka.
Pored toga, lubenica je voće s prirodno prisutnim šećerima. Iako je njena kalorijska vrijednost relativno niska zbog visokog udjela vode, osobe koje imaju dijabetes ili druga stanja koja zahtijevaju kontrolu unosa šećera trebale bi konzumaciju uskladiti s preporukama svog ljekara ili nutricioniste. Generalno pravilo jeste da nikakva pojedinačna namirnica, ma koliko hranjiva bila, ne može zamijeniti raznovrsnu i uravnoteženu ishranu.
Zaključak
Nove studije objavljene u časopisu Nutrients potvrđuju ono što su nutricionisti naslućivali već duže vrijeme, a to je da lubenica nije samo osvježavajuće ljetno voće, nego i namirnica s konkretnim doprinosom kardiometaboličkom zdravlju, unosu vitamina i hidrataciji. Posebno se ističu spojevi L citrulin i L arginin, antioksidans likopen, vitamin C, kao i visok udio vode.
Konačne ocjene o tome u kojoj mjeri redovna konzumacija lubenice utiče na dugoročno zdravlje zavisit će od daljih, opsežnijih naučnih istraživanja. Do tada, na osnovu trenutno dostupnih podataka, lubenica može biti vrijedan dio uravnotežene ljetne ishrane, posebno za one koji u toplim mjesecima žele kombinovati osvježenje, dobar nutritivni profil i ugodnu hidrataciju.
Napomena uz tekst: ovo je informativni prikaz naučnih istraživanja i ne predstavlja medicinski savjet. Za pitanja vezana uz ishranu, posebno u slučaju postojećih zdravstvenih stanja, preporučuje se konsultacija s ljekarom ili nutricionistom.
